Δίσκος της Φαιστού: ίσως ήταν επιτραπέζιο παιχνίδι και όχι γραπτό κείμενο (vid)

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ  | Ενημ. 20/01/2026, 08:33

Posted by Youmagazine Staff

Ίσως να μην πρόκειται για μια χαμένη γλώσσα, αλλά για ένα εξειδικευμένο επιτραπέζιο παιχνίδι της Εποχής του Χαλκού.

Ο μυστηριώδης δίσκος βρέθηκε στο κελί ενός υπόγειου «αποθετηρίου ναού». Image: Supplied

v

ΑΠΟ ΤΟΤΕ που βρέθηκε –3 Ιουλίου του 1908– μέχρι και σήμερα, παραμένει ένα από τα άλυτα μυστήρια της Αρχαιολογίας, καθώς δεν έχει επιβεβαιωθεί με σιγουριά ούτε ο σκοπός της κατασκευής του ούτε και το νόημα των αναγραφόμενων σε αυτόν 241 συμβόλων –122 στην μια πλευρά και 119 στην άλλη– που είναι τοποθετημένα σπειροειδώς.

Ο Δίσκος που ανακαλύφθηκε στο υπόγειο του δωματίου XL-101 του Μινωικού παλατιού της Φαιστού, κοντά στην Αγία Τριάδα, στη νότια Κρήτη, εκεί όπου πάτησαν οι πρώτοι άνθρωποι. Ο δίσκος φυλάσσεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, είναι φτιαγμένος από πηλό, ενώ η μέση διάμετρός του είναι περίπου 16 εκατοστά και το πάχος του 1 εκατοστό.

Ανακαλύφθηκε από τον Ιταλό αρχαιολόγο Λουΐτζι Περνιέ και πιστεύεται ότι χώρος στον οποίο βρέθηκε κατέρρευσε από σεισμό, πιθανώς από την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης που έπληξε μεγάλα τμήματα της περιοχής της Μεσογείου γύρω στο 1.600 π.Χ.

Στις δύο όψεις του βρίσκονται 45 διαφορετικά σύμβολα, πολλά από τα οποία αναπαριστούν εύκολα αναγνωρίσιμα αντικείμενα, όπως ανθρώπινες μορφές, ψάρια, πουλιά, έντομα, φυτά κ.ά. Τα σύμβολα παραμένουν ανερμήνευτα μέχρι σήμερα.

ν

ν

Επιτραπέζιο παιχνίδι

Η πρόταση ότι ο Δίσκος της Φαιστού μπορεί να μην αφορά κάποιου είδους γραφή, αλλά να είναι ένα εξειδικευμένο επιτραπέζιο παιχνίδι ή συσκευή παιχνιδιού βασισμένη σε κανόνες της Εποχής του Χαλκού, δεν είναι καινούρια, αλλά επανέρχεται καθώς δεν μπορεί να βρεθεί καμία άλλη εξήγηση.

Η πρόταση προέρχεται από τον μαθηματικό Κωνσταντίνο Ραγκαζά, της Σχολής Lawrenceville στο Νιου Τζέρσεϊ, ο οποίος υποστηρίζει ότι ο Δίσκος ένας «πίνακας παιχνιδιού» μια επιγραφή που προορίζεται για ανάγνωση, αναφέρει η επιθεώρηση La Brújula Verde.

Με άλλα λόγια, η διάταξη του Δίσκου, ο προσανατολισμός των συμβόλων και οι ενδείξεις παραγωγής μπορεί να μας λένε «πώς να παίξουμε» παρά «τι να πούμε».

Η υπόθεση του Ραγκαζά βασίζεται σε παρατηρήσεις του υλικού και όχι σε εικασίες. Η προσεκτική ανάλυση του αντικειμένου αποκαλύπτει βασικές διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών. Η μία πλευρά έχει βαθύτερα και πιο κανονικά αποτυπώματα, ενώ η άλλη εμφανίζει πιο ρηχά σημάδια.

Αυτό σημαίνει αλλαγές στην πήξη του πηλού καθώς στέγνωνε, υποδηλώνοντας ότι ο Δίσκος κατασκευάστηκε σε στάδια και όχι σε μια μόνο μέρα σε ένα εργαστήριο αγγειοπλαστικής.
ν

Η θέση ανακάλυψης του Δίσκου της Φαιστού στο Παλάτι της Φαιστού στην Κρήτη. Ελλάδα. Image: Olaf Tausch / Wikimedia Commons
ν

Η δομή του δίσκου υποστηρίζει επίσης μια μη κειμενική λειτουργία. Η επιφάνειά του χωρίζεται σε μια σπειροειδή διαδρομή που τελειώνει σε λαβύρινθο, και σε εξωτερικά διαμερίσματα στο χείλος, και τα δύο διατεταγμένα με ακρίβεια.

Όπως επισημαίνει ο Ταγκαζάς, οι μορφές στο χείλος είναι πάντα στραμμένες προς τα έξω, προς έναν παρατηρητή, ενώ η εσωτερική σπείρα με τον ελικοειδή λαβύρινθο ακολουθεί μια εσωτερική πορεία. Αυτή η διάταξη υποδηλώνει αλληλεπίδραση μεταξύ των συμμετεχόντων και όχι ανάγνωση από έναν μόνο θεατή.
ν

Οι δυο όψεις του δίσκου. Οι μορφές στον εξωτερικό κύκλο κοιτούν προς τα έξω, ενώ του εσωτερικού προς τα μέσα, πράγμα που υποδηλώνει ότι απευθυνόταν σε δυο άτομα και όχι σε έναν αναγνώστη. Image: Supplied
ν

Η συμπεριφορά των συμβόλων περιπλέκει περαιτέρω τη θεωρία του κειμένου. Ο Ραγκαζάς επισημαίνει ότι οι ομάδες συμβόλων είναι σφιχτά συσκευασμένες σε σταθερά διαμερίσματα χωρίς σημάδια διορθώσεων ή προσαρμογών απόστασης. Ορισμένες συστάδες συμβόλων επαναλαμβάνονται ακόμη και σε διαφορετικά τμήματα. Αυτή η άκαμπτη διάταξη θα δυσκόλευε την ανάγνωση και υποδηλώνει ότι η θέση και η ακολουθία ήταν πιο σημαντικές από τη γλωσσική ροή.

Επίσης συγκρίνει το σχέδιο του δίσκου με γνωστά σπειροειδή επιτραπέζια παιχνίδια από την Αίγυπτο και την ανατολική Μεσόγειο, όπως το Mehen, το οποίο επίσης χρησιμοποιούσε μια τμηματοποιημένη σπειροειδή διαδρομή. Αν και ο Δίσκος της Φαιστού δεν αντιγράφει αυτά τα παιχνίδια, η δομή του ευθυγραμμίζεται με τη λογική τους.

Η μελέτη του Κωνσταντίνου Ραγκαζά προσφέρει μια τεκμηριωμένη εναλλακτική λύση σε σχέση με τις προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες ανάγνωσης του Δίσκου και επαναπροσδιορίζει την προσοχή στην πιθανή λειτουργία του.
ν

Δείτε επίσης:

Ο Δίσκος της Φαιστού αποκαλύπτει τα μυστικά του Ο Δίσκος της Φαιστού υμνεί τη θεά Αφροδίτη (vid) Ασύλητος Μινωικός τάφος στην Ιεράπετρα Πέτρινο κεφάλι φιδιού των Αζτέκων ανακαλύφθηκε στο Μεξικό μετά από σεισμό Η εξέχουσα θέση της γυναίκας στην αρχαία Αίγυπτο (vid) Ανακαλύφθηκε άγαλμα του Απόλλωνα Σαυροκτόνου σε ετρουσκικά λουτρά (vid)